prokurent Archives - Zakładanie spółek

Brak zarządu w spółce z o.o. a powołany prokurent samoistny

Zarząd w spółce z o.o. jest istotnym organem tej osoby prawnej, gdyż zadaniem zarządu jest bieżące prowadzenie spraw i reprezentowanie spółki. Z tego też powodu spółka z o.o. nie może funkcjonować, gdy brakuje jej zarządu. Brak zarządu oznacza, że spółka nie może przystępować do umów, nie może zaciągać zobowiązań. W procesach cywilnych, w tym gospodarczych, brak zarządu oznacza, że postępowanie sądowe, w którym uczestniczy spółka z o.o. ulega zawieszeniu z urzędu do czasu powołania nowego zarządu (art. 174 § 1 pkt. 2 k.p.c., art. 379 pkt 2 k.p.c.).

Brak zarządu, kurator

W przypadku braku zarządu, na wniosek zainteresowanej osoby, sąd gospodarczy może powołać kuratora dla spółki nie mającej obsadzonego zarządu (art. 70 § 1 k.p.c. w zw. art. 42 k.c.). Zasadniczo głównym zadaniem kuratora jest uczynić wszystko, aby powołać nowy zarząd w spółce a przy okazji kurator będzie zastępował spółkę np.: w procesach sądowych (art. 42 § 2 k.c.).

Brak zarządu, lecz jest prokurent samoistny

W sytuacji, gdy w spółce został powołany prokurent samoistny to mimo braku zarządu taka osoba może działać w imieniu spółki i może reprezentować spółkę przy czynnościach sądowych i pozasądowych. Dzieje się tak dlatego, że prokura nie wygasa z chwilą odwołania (ustąpienia) członków zarządu.

Przymuszenie wspólników do powołania zarządu

Sąd rejestrowy może przymusić wspólników spółki z o.o. do powołania zarządu w spółce pozbawionej tego organu. Zgodnie z art. 24 ust. 1a ustawy o KRS, w uzasadnionych przypadkach, w razie stwierdzenia, że osoba prawna nie posiada organu uprawnionego do reprezentowania lub w składzie tego organu zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie, sąd rejestrowy, wyznaczając odpowiedni termin, może wezwać obowiązanych do powołania lub wyboru tego organu do wykazania, że organ został powołany lub wybrany albo że braki w jego składzie zostały usunięte. Sąd rejestrowy może stosować grzywnę w celu wymuszenia na wspólnikach spółki z o.o. powołania zarządu. Pojedyncza grzywny nie może przekroczyć 15 000 zł, sąd rejestrowy może nakładać grzywnę wielokrotnie; ogólna suma grzywien w tej samej sprawie nie może przewyższać 1 000 000 zł.

W przypadku powołania zarządu przez wspólników niezapłacone grzywny ulegają umorzeniu.

Odwołanie prokurenta w spółce komandytowej założonej w systemie s24

Jak wiadomo, spółkę komandytową można zarejestrować wyłącznie elektronicznie albo korzystając z Portalu Rejestrów Sądowych albo też z uproszczonej wersji rejestracji dostępnej na portalu S24.

Znaczna część osób chcących szybko zarejestrować spółkę komandytową korzysta z portalu s24. Zaletami tego portalu jest to, że rejestracja spółki trwa kilka dni, co jest znaczną oszczędnością czasu w porównaniu do Portalu Rejestrów Sądowych. Szybkość rejestracji wynika z tego, że wszystkie czynności rejestracyjne dokonuje się przez Internet a dokumenty podpisuje się podpisem zaufanym lub kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Niższe są też koszty założenia tej spółki, gdyż nie są ponoszone koszty notarialne.

Trzeba jednak pamiętać, że portal s24 jest bardzo uproszczony i prowadzi to czasem do absurdów, jak na przykład takiego, że w spółce komandytowej zarejestrowanej w tym portalu można powołać prokurenta stosując wzorzec dokumentu nt.: uchwała o ustanowieniu prokury przez spółkę komandytową, lecz już w tym portalu nie można odwołać prokurenta. Co ciekawe, formularz rejestrujący zmiany w s24 przewiduje dokonywanie zmian lub wykreślenie prokurenta, co z tego, jeśli nie ma możliwości utworzenia uchwały o zmianie lub odwołaniu prokurenta:

Jedynym wyjściem umożliwiającym dokonanie takiej zmiany (np.: odwołanie prokurenta) jest przygotowanie samodzielnie uchwały o odwołaniu prokurenta i skorzystanie z Portalu Rejestrów Sądowych.

Czy prokurent w procesie gospodarczym może być przesłuchany jako świadek czy też jedynie jako strona?

Zgodnie z przepisami procedury cywilnej świadkami nie mogą być, m.in., przedstawiciele ustawowi stron oraz osoby, które mogą być przesłuchane w charakterze strony jako organy osoby prawnej lub innej organizacji mającej zdolność sądową.

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego prokura to nic innego niż ustanowienie osoby fizycznej pełnomocnikiem przedsiębiorcy. To szczególne pełnomocnictwo podlega ujawnieniu w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Prokurent jest umocowany do dokonywania czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

W procesach gospodarczych zdarza się powoływanie prokurenta jako świadka lub wskazywanie prokurenta jako osoby reprezentującej stronę procesu. A więc powstaje pytanie czy można powołać na świadka prokurenta czy też może on jedynie występować jako reprezentant strony procesu?

Gdyby prokurent mógł występować w procesie jako reprezentant strony (powoda lub pozwanego) to przesłuchanie prokurenta w charakterze świadka zamiast w charakterze strony prowadziłoby do nieważności tak przeprowadzonego postępowania sądowego. Powodem byłoby tutaj pozbawienie strony możliwości obrony praw w procesie, co oznaczałoby powstanie przyczyny nieważności postępowania.

Ten teoretyczny problem został rozwiązany w wyroku Sądu Najwyższego z dn. 29.01.1936 r. (sygn. akt C II 2083/35), w którym Sąd Najwyższy orzekł, iż prokurent spółki może być w sporze spółki przesłuchany tylko w charakterze świadka, a nie w charakterze strony. Ten wyrok Sądu Najwyższego jest wciąż aktualny.

Składka zdrowotna od wynagrodzenia prokurenta

Wynagrodzenie prokurenta, określone na podstawie uchwały zarządu spółki z o.o., do końca 2021 roku nie podlegało pod ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Przepisy tzw. „Nowego Ładu”, które weszły w życie z początkiem 2022 roku, wprowadziły wątpliwość czy takie wynagrodzenie prokurenta jest objęte przepisami ubezpieczenia zdrowotnego. Ministerstwo Finansów intepretowało zmienione przepisy w ten sposób, że wciąż wynagrodzenie prokurenta nie podlega pod ubezpieczenie zdrowotne, natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych prezentował odmienne zdanie, informując, że płatnicy powinni odprowadzać od wynagrodzenia prokurenta składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Wynagrodzenie prokurenta podlega składce zdrowotnej od 1.07.2022 r.

Ustawodawca postanowił rozwiać istniejące wątpliwości interpretacyjne i uściślił przepis art. 66 ust. 1 pkt 35a) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w ten sposób, że objętymi ubezpieczeniem zdrowotnym są od 1 lipca 2022 r.:

„osoby powołane do pełnienia funkcji na mocy aktu powołania oraz prokurenci, które z tego tytułu pobierają wynagrodzenie podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym niezależnie od kwalifikacji do źródła przychodu w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1128, z późn. zm.), z wyłączeniem osób uzyskujących przychody, o których mowa w art. 13 pkt 5 lub 6 tej ustawy, których roczne wynagrodzenie z tego tytułu nie przekracza kwoty 6000 zł.”

PIT – dopiero po zakończeniu roku

Od 1 lipca 2022 roku płatnik wypłacający wynagrodzenie prokurentowi musi pobrać 9% składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Ponieważ takie wynagrodzenie prokurenta jest wciąż traktowane jako przychód z innych źródeł (art. 20 ust. 1 ustawy o PIT), to w trakcie roku podatkowego nie są pobierane od takiego wynagrodzenia zaliczki na podatek dochodowy a po zakończeniu roku podatkowego prokurent samodzielnie deklaruje w zeznaniu rocznym uzyskane w poprzednim roku podatkowym wynagrodzenie i będzie miał możliwość skorzystania w rozliczeniu rocznym z podwyższenia kwoty wolnej od podatku do wysokości 30.000 zł oraz podniesienia drugiego progu podatkowego do wysokości 120.000 zł.

Zgodnie z podawanymi informacjami, kodem tytułu do ubezpieczenia wynagrodzenia prokurenta jest kod 22 50 XX. Składkę zdrowotną osobie powołanej należy też wykazywać w raporcie RCA.

Prokurent w spółce z o.o.

Zwyczajowo o pełnomocniku danego przedsiębiorcy dowiadujemy się, gdy on przedstawia pełnomocnictwo. Ale istnieje jeden szczególny rodzaj pełnomocnika – prokurent. Prokurent to inaczej pełnomocnik handlowy przedsiębiorcy ujawniany w Krajowym Rejestrze Sądowym. Prokurentem może zostać wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych (a więc jedynie osoba pełnoletnia). Prokurentem nie może być członek rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółki z o.o..

Prokurę udziela się wyłącznie w formie pisemnej, pod rygorem nieważności. W spółce z o.o. będzie to jednomyślnie podjęta uchwała członków zarządu ustanawiająca prokurenta (art. 208 § 6 k.s.h.). Co ważne, odwołać prokurenta może samodzielnie każdy z członków zarządu (art. 208 § 7 k.s.h.) i to w dowolnej formie – byleby takie oświadczenie było zrozumiałe dla prokurenta.

Powołanie danej osoby na pełnomocnika handlowego wiąże się też z koniecznością zgłoszenia tego faktu w Krajowym Rejestrze Sądowym a do formularza dołączyć trzeba pisemną zgodę osoby, która ma być powołana na prokurenta na jej powołanie. Prokura obowiązuje z chwilą jej udzielenia na piśmie pod rygorem nieważności (dzień podjęcia uchwały zarządu); sam wpis do Krajowego Rejestru Sądowego ma jedynie charakter potwierdzenia (deklaratoryjny). Podobnie też odwołanie pełnomocnika handlowego musi być zgłoszone do sądu w terminie 7 dni od jego odwołania a ważne jest już z chwilą doręczenia oświadczenia o jej odwołaniu prokurentowi.

Prokurent jest ujawniany w Krajowym Rejestrze Sądowym, a więc łatwo jest sprawdzić czy osoba chcąca zawrzeć umowy w imieniu przedsiębiorcy jest faktycznie do tego uprawiona. Wystarczy skorzystać z wyszukiwarki podmiotów Krajowego Rejestru Sądowego i pobrać aktualny odpis z tego rejestru. W dziale 2 będzie taki wpis, w którym jest zawarta informacja czy został powołany prokurent.

Co prokurent może robić?

Do jakich czynności jest uprawiony pełnomocnik handlowy? Prokura samoistna umożliwia dokonywanie czynności (sądowych i pozasądowych) związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa a więc zakres działania prokurenta jest taki sam jak zakres działania członka zarządu (sprawy nieprzekraczające zakresu zwykłych czynności spółki). Prokurent jednakże, bez odrębnego i w odpowiedniej formie wydanego pełnomocnictwa, nie może zbyć i obciążać przedsiębiorstwa i nieruchomości będących we władaniu spółki z o.o..

Jaka odpowiedzialność?

Co ważne dla pełnomocnika handlowego – jego odpowiedzialność nie kształtuje się jak odpowiedzialność członka zarządu. Prokurent nie odpowiada na gruncie art 299 k.s.h. wobec wierzycieli spółki z o.o.. Prokurent za swoje działania będzie ponosił odpowiedzialność na zasadach ogólnych (m.in.: art. 415 k.c.). Na temat odpowiedzialności pełnomocnika zobacz także wpis pt: „Błędne decyzje pełnomocnika„.

Prokura nie może być przeniesiona na inną osobę fizyczną. Pełnomocnik handlowy może jednak udzielić pełnomocnictwa szczególnego do poszczególnej czynności innej osobie.

Prokura wygasa w następujących sytuacjach: przedsiębiorca zostaje wykreślony z rejestru, wobec przedsiębiorcy ogłaszana jest upadłość, otwarcie likwidacji. Prokura wygasa też wraz z częściową lub całkowitą utratą zdolności do czynności prawnych lub ze śmiercią prokurenta.

foto dzięki uprzejmości chanpipat / freedigitalphotos.net