Czy można sprzedać udziały w spółce z o.o., gdy nie doszło do zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego?

udział w podwyższonym kapitale zakładowym

Zgodnie z art. 16 k.s.h. rozporządzenie udziałem albo akcją dokonane przed wpisem spółki kapitałowej do rejestru albo przed zarejestrowaniem podwyższenia kapitału zakładowego jest nieważne. Na podstawie brzmienia powyższego przepisu może się na pierwszy rzut oka wydawać, że sprzedaż udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością przed zarejestrowaniem podwyższenia kapitału zakładowego jest w każdym przypadku nieskuteczna.

W orzecznictwie sądowym wykształciło się natomiast stanowisko odmienne, które ważność czynność rozporządzenia udziałami uzależnia od tego, czy do podwyższenia kapitału zakładowego dochodzi w wyniku podwyższenia wartości nominalnej udziałów istniejących, czy też poprzez ustanowienie nowych udziałów.

Sprzedaż udziałów powstałych z niezarejestrowanego podwyższenia kapitału zakładowego

Jak wiadomo, w przypadku podwyższenia kapitału zakładowego spółki kapitałowej wpis do rejestru ma charakter konstytutywny, czyli przed momentem tego wpisu prawa udziałowe nie istnieją. Nie można więc nimi rozporządzać. Od tego zakazu istnieją jednak w praktyce wyjątki, które omawiam poniżej.

Sprzedaż istniejących udziałów o niezarejestrowanej, podwyższonej wartości

W odniesieniu do sytuacji, w której podwyższenie kapitału nastąpiło nie poprzez utworzenie nowych udziałów, lecz poprzez podwyższenie wartości nominalnej udziałów istniejących (istniejący udział o wartości 50 zł podwyższa się do wartości 100 zł) wypowiedział się m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 września 2007 roku, sygn. akt II FSK 1021/06 wskazując, że „Jakkolwiek teoretycznie biorąc, zasada wyrażona w art. 16 k.s.h. /ustanawiająca zakaz rozporządzania udziałami w spółce z o.o. przed jej rejestracją lub przed zarejestrowaniem podwyższenia kapitału zakładowego/ wydaje się prowadzić do przyjęcia tezy o niedopuszczalności rozporządzania udziałami o powiększonej wartości nominalnej przed zarejestrowaniem podwyższenia kapitału zakładowego, to jednak – w odniesieniu do dotychczasowych udziałów – trzeba opowiedzieć się za poglądem przeciwnym, ponieważ inaczej dochodziłoby do naruszenia ogólniejszej zasady rozporządzalności udziałami w spółce z o.o. /tak A. Szajkowski [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja: Kodeks spółek handlowych, t. II, Warszawa 2002, s. 633/.”

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 262 par. 4 k.s.h., który stanowi, że podwyższenie kapitału zakładowego następuje z chwilą wpisania do rejestru. Jak wskazuje A. Kidyba  „Prawo do udziałów i akcji jest w tym przypadku powstającym prawem podmiotowym. Dopiero z chwilą wpisu do rejestru powstaje prawo podmiotowe” (Kidyba Andrzej, Kodeks spółek handlowych. Tom I. Komentarz do art. 1-300, wyd. XIII). W przypadku podwyższenia wartości nominalnej dotychczasowych udziałów nabywcy przysługują – do momentu rejestracji podwyższenia – udziały o dotychczasowej wartości nominalnej, których wartość ulegnie zwiększeniu z chwilą wpisu podwyższenia do rejestru. Zgodnie z zasadą, iż nie można przenieść więcej praw niż się samemu ma, skutek rozporządzający dokonanej czynności prawnej w zakresie, w jakim odnosi się do udziałów o podwyższonej wartości nominalnej, może bowiem wystąpić najwcześniej wraz z rejestracją podwyższenia / tak Dumkiewicz Małgorzata, Kodeks spółek handlowych. Wybór orzecznictwa. Komentarz/.  Jednocześnie brak jest racjonalnych podstaw by z art. 16 k.s.h wywodzić normę prawną o niemożności przeniesienia udziałów istniejących na datę transakcji, o dotychczasowej wartości, co do których ustawa nie wyłącza możliwości rozporządzenia. Z tych względów należy wskazać, że w takim przypadku możliwa będzie sprzedaż udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, w sytuacji gdy jeszcze nie doszło do zarejestrowania przez sąd zmiany wartości istniejących udziałów i podwyższenia kapitału zakładowego.

Sprzedaż udziałów przyszłych

Nadmienić należy również, że zakaz z art. 16 k.s.h. nie wyłącza dokonywania czynności stricte zobowiązaniowych, np. zawarcia umowy zobowiązującej do przeniesienia przyszłego udziału, z wyłączeniem skutków rozporządzających (por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 20 grudnia 2012 roku, LEX nr 1254294).

Udziały w spółce z o.o. w organizacji

Ponadto w literaturze podnosi się, że zakaz z art. 16 k.s.h. nie uniemożliwia dokonywania zmian podmiotowych w spółce w organizacji (a więc przed jej rejestracją w KRS), jeżeli do zmian tych dochodzi nie poprzez sprzedaż udziałów, lecz poprzez zmianę umowy spółki  (por. A. Szajkowski, M. Tarska (w:) Kodeks, 2006, t. I, s. 274, podobnie Kidyba Andrzej, Kodeks spółek handlowych. Tom I. Komentarz do art. 1-300, wyd. XIII).

Podwyższenie kapitału zakładowego

Podwyższenie kapitału zakładowego

Wspólnicy spółki z o.o. mogą wybrać podwyższenie kapitału zakładowego w spółce z o.o., gdy zamierzają dokapitalizować spółkę (inne dostępne formy dokapitalizowania spółki z o.o. to, przykładowo, dopłaty lub pożyczka od udziałowca). Podwyższenie kapitału zakładowego spółki z o.o. oznacza decyzję zgromadzenia wspólników na wniesienie do spółki wkładu pieniężnego lub niepieniężnego. Podwyższenia można też dokonać bez wnoszenia przez wspólników wkładu pieniężnego lub niepieniężnego, poprzez przeznaczenie środków spółki zapisanych na kapitale rezerwowym lub zapasowym (art. 260 § 1 k.s.h.). W związku z wniesieniem wkładu na kapitał zakładowy spółki, wspólnicy otrzymują nowe udziały (lub powiększa się wartość nominalna dotychczasowych udziałów).

Podwyższenie kapitału zakładowego wykazywane jest na bilansie spółki. Wspólnicy mogą podwyższyć kapitał zakładowy spółki nie tylko, kiedy spółka jest zarejestrowana i działająca; udziałowcy mogą też zdecydować się na podwyższenie kapitału zakładowego w spółce w organizacji lub nawet w likwidacji. Warto wiedzieć, że dopiero od momentu zarejestrowania zmiany wysokości kapitału zakładowego spółki przez sąd rejestrowy ma miejsce podwyższenie kapitału zakładowego (art. 262 § 4 k.s.h.). Do wniosku o rejestrację podwyższenia kapitału zakładowego zarząd dołącza: (1) uchwałę o podwyższeniu, (2) oświadczenie każdego ze wspólników o objęciu nowych udziałów oraz (3) oświadczenie wszystkich członków zarządu o wniesieniu nowych wkładów na kapitał zakładowy.

Podwyższenie kapitału zakładowego ze zmianą umowy spółki (tryb formalny)

Jedną z procedur podwyższenia kapitału zakładowego spółki jest dokonanie zmiany wysokości kapitału zakładowego poprzez zmianę umowy spółki. Do zmiany umowy spółki z o.o. wymagany jest udział notariusza oraz zaprotokołowanie uchwały o zmianie kapitału zakładowego w formie aktu notarialnego. Kodeks spółek handlowych wymaga dla tego typu zmiany przegłosowania uchwały większością 2/3 głosów (art. 246 § 1 k.s.h.). Umowa spółki z o.o. może też przewidywać inną, kwalifikowaną większość do przegłosowania podniesienia kapitału zakładowego (np.: ¾ lub jednomyślność).

Przyznanie wspólnikowi udziałów wiąże się z konicznością złożenia przez tego wspólnika oświadczenia o ich objęciu. Ponieważ zmiana umowy spółki jest dokonywana w formie aktu notarialnego, toteż i oświadczenie wspólnika o objęciu udziałów wymaga tej samej formy – aktu notarialnego (art. 258 § 2 k.s.h.).

Podwyższenie kapitału zakładowego bez zmiany umowy spółki (tryb nieformalny)

Podwyższenie kapitału zakładowego może się odbyć na podstawie szczególnych zapisów zawartych w umowie spółki i w związku z tym nie jest konieczna zmiana umowy spółki w formie aktu notarialnego. W takim jednak przypadku umowa spółki musi przewidywać, że wspólnicy mogą podwyższyć kapitał zakładowy bez zmiany umowy spółki. Przykładem może być następujący zapis w umowie spółki:

Kapitał zakładowy Spółki może być podwyższony do kwoty 20.000.000 zł w terminie do 2025 r. (dwa tysiące dwudziestego piątego roku). Podwyższenie kapitału zakładowego w tym trybie nie wymaga zmiany umowy Spółki. Uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego oraz o sposobie objęcia podwyższonego kapitału podejmuje Zgromadzenie Wspólników.

Jak widać na powyższym przykładzie ten tryb wymaga, aby umowa spółki wskazywała maksymalną wysokość, do jakiej kapitał zakładowy może być podwyższony oraz termin, do którego może nastąpić podwyższenie (art. 257 k.s.h.).

Główną zaletą podwyższenia kapitału zakładowego bez zmiany umowy spółki jest brak konieczności: (1) zaangażowania notariusza w przygotowanie uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego i (2) przeprowadzenia notarialnego zaprotokołowaniu zgromadzenia wspólników, na którym ta uchwała jest głosowana. Jest to więc tryb uproszczony i szybszy, niż wyżej opisany.

Oczywiście pomimo zapisu w umowie spółki, umożliwiającego przeprowadzenie podwyższenia kapitału zakładowego bez zmiany umowy spółki, udziałowcy mogą przeprowadzić podwyższenie z zastosowaniem zmiany umowy spółki. Uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego bez zmiany umowy spółki nie wymaga kwalifikowanej większości głosów, ponieważ nie dochodzi w tym przypadku do zmiany umowy spółki (a contrario art. 246 § 1 k.s.h.; uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZP 57/12). Do podwyższenia kapitału zakładowego w tym trybie wystarczy więc bezwzględna większość (głosów „za”: 50%+1 głos) oddana za tą uchwałą.

Wspólnik obejmujący udziały w podwyższonym kapitale zakładowym spółki (tryb nieformalny) musi złożyć oświadczenie o objęciu nowych udziałów, które składa się wyjątkowo w tym trybie w formie pisemnej (art. 257 § 3 k.s.h.).

 

Foto dzięki uprzejmości jesadaphorn / freedigitalphotos.net