Prawo pierwszeństwa objęcia udziałów w spółce z o.o.

 Prawo pierwszeństwa objęcia udziałów w spółce z o.o.

Przepisy kodeksu spółek handlowych przewidują ochronę udziałowców spółki z o.o. przed osobami spoza ich grona. Jednym z takich narzędzi ochronnych jest prawo pierwszeństwa objęcia nowych udziałów. Prawo to polega na tym, że dotychczasowi wspólnicy, w trakcie podejmowania decyzji o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki z o.o., mają zagwarantowane w umowie spółki prawo do zdecydowania czy obejmą nowoutworzone udziały czy też zrezygnują z tego prawa i dopuszczą do swojego grona nowych wspólników (art. 258 § 1 k.s.h.).

Typowy zapis z umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, gwarantujący dotychczasowym wspólnikom prawo pierwszeństwa objęcia nowych udziałów brzmi następująco: „Podwyższenie kapitału zakładowego może nastąpić poprzez utworzenie nowych udziałów, jak i zwiększenie wartości istniejących udziałów. Jeżeli uchwała zgromadzenia wspólników nie stanowi inaczej, dotychczasowi wspólnicy mają prawo pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym, w stosunku do swoich dotychczasowych udziałów”.

Zarząd spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ma też w większości przypadków nałożony na siebie obowiązek pisemnego zawiadomienia wspólników o możliwości skorzystania przez nich z prawa pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym.

Przykładowy zapis z uchwały zgromadzenia wspólników, nakładający na zarząd spółki z o.o. obowiązek poinformowania dotychczasowych udziałowców o możliwości skorzystania z prawa pierwszeństwa będzie brzmiał w ten sposób: „Prawo pierwszeństwa w objęciu nowych udziałów przysługuje dotychczasowym wspólnikom spółki proporcjonalnie do posiadanych udziałów, w terminie jednego miesiąca od zawiadomienia otrzymanego od zarządu spółki. W przypadku nie wykonania prawa pierwszeństwa w tym terminie, zarząd spółki może zaoferować nieobjęte udziały pozostałym wspólnikom do momentu ich całkowitego zbycia.”.

Spółka z o.o. w określonych sytuacjach może wymagać dokapitalizowania a jednym ze sposobów dokapitalizowania spółki może być podwyższenie kapitału zakładowego. Podwyższenie kapitału zakładowego może też wiązać się z zamiarem dopuszczenia do spółki nowego wspólnika. W trakcie przygotowywania podwyższenia kapitału zakładowego spółki trzeba więc obowiązkowo sprawdzić w umowie spółki czy dotychczasowi wspólnicy mają zagwarantowane prawo pierwszeństwa objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do swoich dotychczasowych udziałów. Jeśli to prawo jest zastrzeżone w umowie spółki, to aby doszło do skutecznego przystąpienia nowego wspólnika dotychczasowi wspólnicy powinni zrzec się swego prawa pierwszeństwa objęcia nowych udziałów.

Wyłączenie prawa pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów może odbyć się w tej samej uchwale w której wspólnicy decydują o podwyższeniu kapitału zakładowego z o.o.. Należy pamiętać, że zrzeczenie się prawa pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów wymaga zgody wszystkich tych wspólników, których dotyczy wyłączenie prawa pierwszeństwa (art. 246 § 3 k.s.h.).

Należy pamiętać, że uprawnienie do objęcia nowoutworzonych udziałów jest prawem a nie obowiązkiem wspólnika. Nikt nie może więc zmusić wspólnika do objęcia udziałów. Jeśli wspólnik nie zdecyduje się na skorzystanie z prawa pierwszeństwa to zarząd spółki ma prawo zaoferować objęcie nowych udziałów osobom dowolnie wybranym (pozostałym udziałowcom lub osobom trzecim).

Jeśli wspólnik zdecyduje się na wykonanie swojego prawa pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do swoich dotychczasowych udziałów to musi złożyć oświadczenie o objęciu nowoutworzonych udziałów.

Oświadczenie dotychczasowego wspólnika o objęciu nowoutworzonych udziałów wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Złożenie oświadczenia w innej niż notarialna formie oznacza, że takie oświadczenie jest prawnie nieważne (art. 73 § 2 k.c.) i do objęcia nowoutworzonych udziałów nie doszło.

 

Foto dzięki uprzejmości LeeGillion/freedigitalphotos.net

Jak wnieść wkład niepieniężny do spółki z o.o.?

wkład niepieniężny aport

Wniesienie wkładów na pokrycie kapitału zakładowego stanowi jeden z podstawowych warunków powstania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i powinno być dokonane jeszcze przed zgłoszeniem spółki do rejestru przedsiębiorców KRS. Wniesienie wkładów może nastąpić w formie pieniężnej poprzez dokonanie wpłaty na rzecz spółki (wkład pieniężny) lub w formie niepieniężnej, co stanowi bardziej skomplikowaną procedurę (wkład niepieniężny, aport). W tym miejscu zaznaczyć należy, iż w przypadku zakładania spółki z o.o. przy wykorzystaniu wzorca umowy (tzw. spółki S24) można wnieść wyłącznie wkłady w formie pieniężnej, co nie wyklucza późniejszego podwyższenia kapitału zakładowego za pomocą wkładów niepieniężnych.

Wniesienie wkładu niepieniężnego

Pokrycie kapitału zakładowego spółki z o.o. wkładem niepieniężnym powinno zostać szczegółowo opisane w umowie spółki (wymagana jest forma aktu notarialnego). W umowie spółki trzeba określić przedmiot wkładu oraz wskazać osobę wspólnika wnoszącego aport. Należy też zapisać ile udziałów otrzyma wspólnik wnoszący wkład niepieniężny jak i wartość udziałów objętych w zamian za aport. Postanowienie w umowie spółki może przybrać następującą formę:

„Wspólnik Jan Kowalski obejmuje 100 (sto) udziałów o wartości nominalnej 50 (pięćdziesiąt) złotych każdy udział, o wartości łącznej 5.000 (pięć tysięcy) złotych i pokrywa je wkładem niepieniężnym w postaci laptopa DELL XPS 26215, data produkcji 2013 o wartości 5150 złotych.”

Należy jednak pamiętać, iż zgodnie z art. 14 § 1 k.s.h. przedmiotem wkładu niepieniężnego nie może być prawo niezbywalne lub świadczenie pracy bądź usług. Prawa niezbywalne to takie prawa, które są nierozerwalnie powiązane z daną osobą i w związku z tym nie można ich zbyć (sprzedać, darować, itd.). Przykładem prawa niezbywalnego jest prawo pierwokupu lub dożywocia.

Przedmiot aportu powinien przedstawiać jakąkolwiek wartość majątkową, mogącą stać się składnikiem kapitału zakładowego spółki (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1992 roku w sprawie III CZP 52/92).

Z uwagi na to, iż ustawodawca wprowadził obowiązek określenia wartości aportu należy zastanowić się, na kim spoczywa obowiązek wyceny aportu. Nie ulega wątpliwości, iż obowiązek ten spoczywa przede wszystkim na wspólniku, który samodzielnie dokonuje wyceny wnoszonego aportu. Jednakże w sytuacji, gdy powstanie wątpliwość co do wartości wkładu niepieniężnego wówczas należy skorzystać z pomocy np. rzeczoznawcy majątkowego, który wyceni wartość wkładu niepieniężnego.

Podanie przez wspólnika wartości wnoszonego wkładu niepieniężnego nie jest dowolne i niczym nieograniczone, albowiem w przypadku wniesienia wkładu niepieniężnego, którego wartość została znacznie zawyżona w stosunku do jej wartości zbywczej w dniu zawarcia umowy spółki z o.o. wspólnik, który wniósł taki wkład oraz członkowie zarządu, którzy wiedząc o tym zawyżeniu, zgłosili spółkę do rejestru przedsiębiorców zobowiązani są solidarnie wyrównać spółce brakującą wartość. Przyjmuje się, iż zawyżenie wartości aportu ma miejsce wówczas, gdy dla określenia wartości pokrytego kapitału zakładowego przyjęto wyższą wartość aportu niż ma on w rzeczywistości i przyznano za to nieadekwatną wartość udziałów w kapitale zakładowym.

Jak samodzielnie prawidłowo ustalić wartość zbywczą aportu?

Należy mieć na uwadze cenę, jaką można by uzyskać przy zbyciu przedmiotu aportu w dniu zawarcia umowy spółki (zmiany umowy spółki, podjęcia uchwały o podwyższaniu kapitału zakładowego) (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2010 roku w sprawie II FSK 1920/08, publ. Legalis). W tym miejscu wskazać należy, iż ani umowa spółki ani uchwała zgromadzenia wspólników czy zarządu nie może zwolnić wspólników i członków zarządu od odpowiedzialności za wysoko wyceniony wkład niepieniężny.

 

foto dzięki uprzejmości Nujalee / freedigitalphotos.net

Czy wymagana jest zgoda współmałżonka na sprzedaż udziałów?

zgoda małżonka

Takie pytanie – czy wymagana jest zgoda współmałżonka na sprzedaż udziałów – pojawia się najczęściej w trakcie postępowania rozwodowego. Typowa sytuacja, gdy żona dowiaduje się w trakcie rozwodu, iż małżonek zamierza sprzedać albo sprzedał przed złożeniem pozwu rozwodowego wszystkie posiadane przez siebie udziały w spółkach z o.o. i nie ma majątku.

Odpowiedź na tak zadane pytanie trzeba zacząć od wyjaśnienia, za jakie środki został pokryty kapitał zakładowy, gdy udziały były obejmowane przez współmałżonka lub z jakiego majątku pochodziły środki pieniężne, gdy udziały były nabywane przez współmałżonka od poprzedniego udziałowca.

Jeśli środki pieniężne, przeznaczone następnie na nabycie (objęcie) udziałów, pochodziły z majątku odrębnego (osobistego) współmałżonka to także i te udziały weszły do majątku osobistego współmałżonka.

Ale udziały nabyte przez współmałżonka mogą być też sfinansowane z środków finansowych należących do majątku wspólnego małżonków. Co w takiej sytuacji? Czy nabyte udziały także staną się majątkiem wspólnym małżonków? Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w wypadku nabycia przez małżonka ze środków pochodzących z majątku wspólnego, w drodze czynności prawnej, udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, wspólnikiem staje się tylko małżonek uczestniczący w tej czynności (zobacz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1999 r., sygn. I CKN 1146/97).

Jednak nie ma przeszkód, aby w momencie nabywania udziałów i finansowania tego zakupu z majątku wspólnego małżonków, małżonkowie uzgodnili, że nowe udziały są nabywane do wspólnego majątku małżeńskiego. Małżonkowie mogą też umówić się, iż tymczasowo zakup udziałów będzie sfinansowany z środków pochodzących ze wspólności majątkowej małżeńskiej a następnie „tymczasowe finansowanie” ze wspólnego majątku małżeńskiego zostanie rozliczone między małżonkami stosownie do art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (zobacz: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2004 r. III CZP 46/04). Przepis zawarty w art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stanowi, że: „Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.”.

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, regulując zasady zarządzania wspólnym majątkiem małżeńskim wskazują na zamknięty katalog czynności, które wymagają zgody drugiego małżonka. Zgodnie więc z art. 37 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania:

  1. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków,
  2. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal,
  3. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa,
  4. darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.

Wśród powyżej zacytowanego wyliczenia czynności do których wymagana jest zgoda współmałżonka nie ma wymienionych czynności związanych z nabywaniem (obejmowaniem) lub zbywaniem udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Czynności związane z udziałami w spółce z o.o. mogą być skutecznie podejmowane przez jednego małżonka nawet wtedy, gdy udziały te wchodzą w skład majątku dorobkowego małżonków.

Czy więc małżonek nie ma żadnego wpływu na zamiar zbycia udziałów planowany przez współmałżonka, gdy udziały te należą do majątku wspólnego małżonków? Mimo, iż nie jest wymagana zgoda małżonka na zbycie udziałów to małżonek może sprzeciwić się zamiarowi współmałżonka dotyczącemu zbycia udziałów w spółce z o.o.. Zgodnie z art. 36 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: „Małżonek może sprzeciwić się czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez drugiego małżonka, z wyjątkiem czynności w bieżących sprawach życia codziennego lub zmierzającej do zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny albo podejmowanej w ramach działalności zarobkowej. Sprzeciw jest skuteczny wobec osoby trzeciej, jeżeli mogła się z nim zapoznać przed dokonaniem czynności prawnej.”.

foto dzięki uprzejmości David Castillo Dominici / freedigitalphotos.net

Uprzywilejowanie udziałów w spółce z o.o.

uprzywilejowane udziały

W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jedną z podstawowych zasad stwierdzenie, że wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mają równe prawa i obowiązki w spółce (…”Wspólnicy spółki kapitałowej powinni być traktowani jednakowo w takich samych okolicznościach„…).

Oczywiście, od każdej z zasad można znaleźć kilka wyjątków, tak jest też i tym razem. Umowa spółki z o.o. może wskazywać, iż niektórzy wspólnicy spółki z o.o. mają uprzywilejowane udziały. W jakich więc sytuacjach wspólnik może posiadać uprzywilejowany udział? Jakie są prawa i obowiązki takiego wspólnika?

Przepisy kodeksu spółek handlowych stwierdzają, iż uprzywilejowanie udziałów może dotyczyć: „… w szczególności prawa głosu, prawa do dywidendy lub sposobu uczestniczenia w podziale majątku w przypadku likwidacji spółki…”. Ponieważ powyżej wymienione wyliczenie możliwych uprzywilejowań udziałów jest katalogiem otwartym („…w szczególności…”) to, umowa spółki z o.o. może przewidywać także inne niż wymienione przywileje związane z posiadaniem udziałów. W praktyce bardzo często zdarza się też uprzywilejowanie udziałów w zakresie powoływania członków do zarządu spółki z o.o.

Umowa spółki z o.o. może też uzależnić przyznanie szczególnych uprawnień od spełnienia dodatkowych świadczeń na rzecz spółki, upływu terminu lub ziszczenia się warunku.

Najczęściej spotykane uprzywilejowanie udziałów dotyczy:

• prawa głosu,

• prawa do dywidendy lub

• sposobu uczestniczenia w podziale majątku w przypadku likwidacji spółki.

Omówię teraz dwa pierwsze wymienione wyżej uprzywilejowania udziałów: co do prawa do głosu oraz prawa do dywidendy.

 

Uprzywilejowanie w zakresie prawa głosu

Uprzywilejowanie w zakresie prawa głosu może dotyczyć tylko udziałów o równej wartości nominalnej. Uprzywilejowanie dotyczące prawa głosu nie może przyznawać uprawnionemu więcej niż trzy głosy na jeden udział.

 

Uprzywilejowanie w zakresie prawa do dywidendy

Wspólnik może posiadać udziały na które przypada „dodatkowa” dywidenda, która jednak nie może przewyższać o więcej niż o połowę dywidendę przysługującą udziałom nieuprzywilejowanym.

Umowa spółki może też przyznawać prawo do dywidendy uprzywilejowanej niewypłaconej w latach poprzednich. W takim uprawnieniu musi się zawrzeć limit czasowy – zapis w umowie spółki powinien określać najwyższą liczbę lat, za które dywidenda może być wypłacona i okres ten nie może przekraczać pięciu lat. Z tym uprzywilejowaniem wiąże się też często postanowienie, wprowadzane do nowo tworzonych umów spółek, iż w pierwszym roku działalności spółki wspólnicy będą mieli jednakowe uprawnienia co do podziału dywidendy. Chodzi o to aby umożliwić spółce rozwój na początku jej działalności.

 

Zmiana w istniejącej umowie spółki

Uprzywilejowanie udziałów dotyczy nie tylko spółek nowotworzonych. Takie uprzywilejowanie można też wprowadzić do istniejącej umowy spółki. Należy pamiętać jednak, że taka zmiana musi mieć formę aktu notarialnego oraz wymaga zgody wszystkich wspólników, gdyż  zmiana ta zwiększa świadczenia wspólników lub uszczupla prawa udziałowe bądź prawa przyznane osobiście poszczególnym wspólnikom.

 

Sprzedaż uprzywilejowanych udziałów

Uprzywilejowane udziały można zbyć (sprzedać, darować, itp.). Należy jednak pamiętać, że uprzywilejowanie nie jest związane z wspólnikiem, lecz z udziałami. W związku z powyższym nabycie udziałów uprzywilejowanych oznacza, że nabywca ma możliwość korzystania z uprzywilejowania związanego z nabytymi udziałami.

foto dzięki uprzejmości worradmu / freedigitalphotos.net