rozwiązanie spółki Archives - Zakładanie spółek

Dziedziczenie udziałów w spółce z o.o.

Dlaczego testament ma kluczowe znaczenie przy sukcesji udziałów w spółce z o.o.?

Do naszej kancelarii zgłosiła się wdowa z małoletnią córką. Zmarły mąż był udziałowcem w kilku lokalnych spółkach z o.o., działających na terenie Piaseczna i okolic. Obie Panie chciały się dowiedzieć co muszą robić, aby formalnie stać się udziałowcami w spółkach, w których wspólnikiem był mąż i ojciec.

Śmierć jednego ze wspólników spółki z o.o. nie oznacza od razu, że spółka rozwiązuje się lub wymaga przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Zasada jest prosta, jeśli jeden ze wspólników spółki z o.o. umrze, to jego udziały w spółce podlegają dziedziczeniu i w miejsce zmarłego wspólnika wchodzą jego spadkobiercy (art. 922 § 1 k.c.).

To, komu faktycznie przypadną udziały zmarłego wspólnika, zależy od trzech warunków: (1) czy zmarły wspólnik pozostawił testament; (2) czy umowa spółki reguluje kwestię wstępowania spadkobierców w miejsce zmarłego wspólnika oraz (3) czy udziały zmarłego wspólnika należały do małżeńskiej wspólności majątkowej lub czy zmarły wspólnik pozostawił małoletnie dzieci.

Jak widać, brak zastanowienia się, co będzie z udziałami po śmierci wspólników będzie prowadzić do długoletnich sporów sądowych, kończących się koniecznością dokonywania kosztownych spłat spadkobierców po zmarłym wspólniku.

Elementami stosowanymi przy planowaniu – co będzie po śmierci wspólnika – są prawidłowo skonstruowane zapisu umowy spółki z o.o., testament wspólnika, zapis windykacyjny.

Podstawowe zasady dziedziczenia udziałów

Jak to już wcześniej powiedziano, zasadniczo udziały w spółce z o.o. podlegają dziedziczeniu, gdyż są to prawa majątkowe wchodzące w skład spadku (art. 922 § 1 k.c., art. 183 § 1 k.s.h.).

Jeżeli zmarły wspólnik spółki z o.o. nie pozostawił testamentu, to w takim przypadku obowiązują ogólne zasady dziedziczenia ustawowego, czyli dziedziczenie małżonka i najbliższych krewnych (art. 931–935 k.c.). Udziały zmarłego wspólnika wchodzą do ogólnej masy spadkowej i przypadają spadkobiercom w częściach wynikających z dziedziczenia ustawowego, co prowadzi do współwłasności udziałów w spółce z o.o. do czasu dokonania działu spadku i przypisania udziałów konkretnym spadkobiercom (art. 1035 k.c.).

Jeśli zmarły wspólnik spółki z o.o. sporządził testament to decydujące znaczenie ma jego ostatnia wola wyrażona w testamencie. W testamencie wspólnik może wskazać kogo powołuje do całości lub części spadku (np.: wyłącznie do nabycia po nim udziałów w spółce z o.o.). Wspólnik spółki z o.o. może też ustanowić zapisy zwykłe lub zapisy windykacyjne (art. 941, art. 968 i art. 981¹ k.c.) regulujące kwestię własności udziałów po jego śmierci.

Niezależnie od tego czy zmarły wspólnik pozostawił testament czy też nie pozostawił testamentu, to wobec spółki z o.o. dopiero prawidłowe zawiadomienie zarządu spółki z o.o. o śmierci wspólnika wraz z dołączonym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnym akcie poświadczenia dziedziczenia jest momentem umożliwiającym wykonywanie uprawnień udziałowca przez spadkobierców (art. 187 § 1 k.s.h., art. 1027 k.c., wyrok Sądu Najwyższego z 26 maja 2011 r., III CSK 221/10).

Zasady dziedziczenia udziałów w spółce z o.o. mogą być też uregulowane w umowie spółki

Zasady dziedziczenia udziałów w spółce z o.o. mogą być też uregulowane w samej umowie spółki. Wspólnicy spółki z o.o. mogą między sobą uzgodnić zasady wstępowania w ich miejsce spadkobierców lub też mogą ustalić, że spadkobiercy nie dziedziczą udziałów, lecz są spłacani w gotówce. W przypadku, gdy umowa spółki z o.o. ogranicza lub wyłącza wstąpienie spadkobierców wspólnika to umowa spółki musi precyzyjnie określać zasady i warunki spłaty takich spadkobierców (art. 183 § 1 k.s.h.).

Uregulowanie w umowie spółki z o.o., iż spadkobiercy po zmarłym wspólniku są wyłączeni od wstąpienia do spółki oznacza, że: (1) na gruncie przepisów prawa spadkowego spadkobiercy dziedziczą udziały w spółce z o.o., lecz (2) na gruncie przepisów prawa handlowego tacy spadkobiercy nie staną się wspólnikami a jedynie otrzymają przysługującą im spłatę wartości udziałów zmarłego wspólnika spółki z o.o.

Aby takie ograniczenie lub wyłączenie wstąpienia spadkobierców było skuteczne prawnie umowa spółki z o.o. musi przewidywać godziwe i realne zasady spłaty wartości udziałów po zmarłym wspólniku, spłaty, która ma być dokonana w rozsądnym terminie, „pod rygorem bezskuteczności takiego ograniczenia lub wyłączenia”.

W tym miejscu można zacytować wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku w wyroku z 1 lutego 2018 r., I AGa 23/18: Zgodnie z art. 183 § 1.k.s.h., umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki spadkobierców na miejsce zmarłego wspólnika. W tym przypadku umowa spółki powinna określać warunki spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki, pod rygorem bezskuteczności ograniczenia lub wyłączenia. Kodeks wymaga zatem, aby umowa spółki – pod rygorem bezskuteczności wyłączenia spadkobierców bądź ograniczenia ich wstąpienia do spółki – wskazywała warunki spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki. Przepisy nie zawierają w tej kwestii żadnych minimalnych wymagań. Bez wątpienia jednak warunki spłaty nie mogą być przyjęte w sposób dowolny. Spadkobierca niewstępujący do spółki powinien być spłacony według godziwej wartości udziałów spadkodawcy i w rozsądnym terminie. Zapisy umowy przewidujące np. rażąco późny termin spłaty albo spłatę po wartości rażąco niższej od aktualnej wartości rynkowej bądź przynajmniej księgowej udziałów (np. po wartości nominalnej) należy uznać za nieważne jako stanowiące obejście prawa. W takim wypadku należy przyjąć, że warunki spłaty nie zostały w ogóle ustalone w umowie spółki, co powoduje, że spadkobiercy wstępują do spółki, tak jakby wyłączenie bądź ograniczenie w tym zakresie nie było przewidziane.”.

Jak widać w tym wyroku Sąd Apelacyjny w Białymstoku uznał, że postanowienia przewidujące rażąco odległe terminy spłaty spadkobierców albo spłatę spadkobierców według wartości wyraźnie zaniżonej wobec wartości rynkowej udziałów należy uznać za nieważne, jako zmierzające do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c.).

Testament zwykły a dziedziczenie udziałów w spółce z o.o.

Najczęściej spotykaną sytuacją jest spisany przez wspólnika testament, w którym wspólnik spółki z o.o. wskazuje jednego lub kilku spadkobierców dziedziczących po jego śmierci cały majątek (art. 941 k.c.). Takie rozrządzenie majątkiem po śmierci obejmuje całość majątku, a więc też i udziały w spółce z o.o.

Przy powołaniu kilku spadkobierców, udziały w spółce z o.o. wchodzą do ogólnej masy spadkowej i są objęte współwłasnością wszystkich spadkobierców aż do czasu przeprowadzenia działu spadku przez wszystkich spadkobierców (art. 1035 k.c.). Przed dokonaniem działu spadku przez spadkobierców zarząd spółki z o.o. będzie miał problem z ustaleniem kto faktycznie jest uprawiony do wykonywania praw z odziedziczonych przez kilku spadkobierców udziałów w spółce z o.o.. Kodeks spółek handlowych przewiduje, że w takim przypadku spadkobiercy wykonują swoje prawa w spółce wyłącznie za pośrednictwem wspólnie wyłonionego przedstawiciela spadkobierców (art. 184 § 1 k.s.h.).

Jeśli spadkobiercy nie wyznaczą wspólnego przedstawiciela, to spółka może składać oświadczenia dowolnie wybranemu spadkobiercy (art. 184 § 2 k.s.h.).

Zapis windykacyjny udziałów w sp. z o.o. jako precyzyjne narzędzie planowania sukcesji

Rozwiązaniem znacznie precyzyjniejszym niż klasyczne powołanie do spadku w testamencie jest zapis windykacyjny udziałów w spółce z o.o.. W testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego przez wspólnika spółki z o.o. spadkodawca może postanowić, że oznaczona osoba po śmierci wspólnika nabędzie, z chwilą otwarcia spadku, jego udziały w spółce z o.o., czyli zbywalne prawo majątkowe (art. 981¹ § 2 pkt 2 k.c.).

Skorzystanie z zapisu windykacyjnego udziałów w spółce z o.o. jest najczęściej wykorzystywane, gdy wspólnik spółki z o.o. wie, komu chciałby przekazać całość posiadanych przez niego udziałów po jego śmierci (np. jednemu z dzieci).

Bardzo ważną zaletą zapisu windykacyjnego udziałów w spółce z o.o. jest to, że prawo własności udziałów w spółce z o.o. przechodzi na zapisobiorcę z chwilą śmierci wspólnika spółki z o.o., bez konieczności czekania na przeprowadzenie działu spadku po zmarłym wspólniku.

Trzeba jednak pamiętać o kilku istotnych ograniczeniach:

zapis windykacyjny jest możliwy wyłącznie w formie aktu notarialnego (art. 981¹ § 1 k.c.);
przedmiot zapisu (udziały) musi należeć do spadkodawcy w chwili jego śmierci, a więc nie można „przekazać” w zapisie windykacyjnym udziałów w spółce z o.o., których nie był właścicielem testator na dzień jego śmierci (np.: jeśli przed jego śmiercią zostały one sprzedane lub umorzone, art. 981¹ § 2 k.c.);
skuteczność zapisu windykacyjnego wobec spółki z o.o. wciąż będzie zależeć od tego, co stanowi umowa spółki o dziedziczeniu udziałów – jeżeli umowa spółki wyłącza wstąpienie spadkobierców, to zapisobiorca otrzymuje wyłącznie prawo do spłaty wartości udziałów i nie stanie się wspólnikiem spółki z o.o. (art. 183 § 1 k.s.h.).

Ryzyka praktyczne: wielu spadkobierców, spory i paraliż korporacyjny

Z praktyki obsługi prawnej spółek z o.o. można wskazać na najczęściej występujące problemy z dziedziczeniem udziałów:

mamy kilku spadkobierców, którzy nie potrafią porozumieć się co do wyboru wspólnego przedstawiciela, aby reprezentował ich jako współwłaścicieli udziałów w spółce z o.o.;
kilku spadkobierców ma rozbieżne pomysły co do przyszłości udziałów w spółce z o.o.; przykładowo część spadkobierców chce angażować się w rozwój spółki a inni domagają się natychmiastowej sprzedaży udziałów;
istnieje konflikt między spadkobiercami a dotychczasowymi wspólnikami co do sposobu prowadzenia spraw spółki.

Powyższe problemy pojawiają się zawsze wtedy, gdy wspólnik spółki z o.o. nie miał przemyślanej strategii co ma stać się z jego udziałami w spółce z o.o. po jego śmierci.

Małoletni spadkobierca jako wspólnik – szczególne problemy

W praktyce bardzo częsta sytuacja to dziedziczenie udziałów w spółce z o.o. przez małoletnie dzieci. Dziecko może być wspólnikiem spółki z o.o., jednak jego ograniczona zdolność do czynności prawnych prowadzi do poważnych komplikacji prawnych w spółce z o.o. (art. 12 i art. 15 k.c.).

Jeżeli małoletni obejmuje udziały w spółce z o.o. w drodze dziedziczenia to oświadczenia woli w jego imieniu składają jego rodzice jako przedstawiciele ustawowi. W wielu wypadkach na złożenie danego oświadczenia będzie wymagane uzyskanie wcześniejszej zgody sądu rodzinnego; dotyczy to czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka, więc zbycie udziałów, wyrażenie zgody na likwidację spółki czy przeprowadzenie istotnych zmian w treści umowy spółki (art. 101 § 3 w zw. z art. 95 § 1 k.r.o.).

W praktyce każda czynność wymagająca zgody sądu rodzinnego wydłuży proces decyzyjny w spółce o kilka-kilkanaście miesięcy, co w spółkach z o.o. wymagających szybko podejmowanych decyzji prowadzi do paraliżu decyzyjnego.

Warto też zaznaczyć, że częstą sytuacją będzie to, że jednym ze wspólników spółki z o.o., obok dziecka jest jego rodzic. W takiej sytuacji konieczne będzie ustanowienie dla dziecka kuratora, ponieważ rodzic nie może reprezentować dziecka w przypadku konfliktu interesów (art. 98 § 2 pkt 2 i art. 99 § 1 k.r.o.).

Dlatego też warto zawczasu uregulować mechanizmy spłaty spadkobierców albo przekazania udziałów w umowie spółki z o.o. w ten sposób, aby małoletni nie stawali się wspólnikami w spółce z o.o..

Aspekty podatkowe dziedziczenia udziałów

Dziedziczenie udziałów w spółce z o.o. wywołuje przede wszystkim skutki na gruncie podatku od spadków i darowizn. Nabycie udziałów przez spadkobiercę albo zapisobiorcę z tytułu dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego podlega temu podatkowi (art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Jeżeli jednak nabywcą jest osoba z tzw. „grupy zerowej” (małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha), możliwe jest całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem zgłoszenia nabycia w terminie 6 miesięcy na formularzu SD-Z2 (art. 4a ust. 1 tej ustawy).

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 18 października 2023 r., 0113-KDIPT2-3.4011.564.2023.3.JŚ, uznał, że prawo do spłaty udziałów zmarłego wspólnika, przysługujące spadkobiercy na podstawie umowy spółki, podlega podatkowi od spadków i darowizn, a nie podatkowi dochodowemu PIT (art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT).

Osobną kwestią jest późniejsze zbycie odziedziczonych udziałów. Wówczas dochód wspólnika podlega opodatkowaniu PIT, przy czym kosztem uzyskania przychodu jest wartość udziałów przyjęta do opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn (art. 22 ust. 1d ustawy o PIT).

Jak zaplanować sukcesję udziałów w spółce z o.o. – praktyczne kroki

Doświadczenie kancelarii adwokackiej pokazuje, że najlepsze efekty daje równoległe uregulowanie zasad dziedziczenia w: umowie spółki i w testamencie.

Po pierwsze, warto dokładnie przeanalizować umowę spółki. Należy sprawdzić, czy: umowa dopuszcza dziedziczenie udziałów bez ograniczeń, przewiduje wymóg zgody pozostałych wspólników na wstąpienie spadkobierców, wyłącza wstąpienie spadkobierców i w zamian przewiduje spłatę, a jeśli tak – czy sposób ustalenia wartości udziałów i termin spłaty można uznać za godziwe. Umowa może także wprowadzać wymogi dotyczące kwalifikacji nowych wspólników (np. określonych uprawnień zawodowych), co bywa istotne w wyspecjalizowanych branżach (art. 183 § 1–2 k.s.h.).

Po drugie, testament powinien być napisany tak, aby rzeczywiście realizował przyjętą strategię sukcesji. Jeżeli celem jest przekazanie udziałów jednej osobie, a innym spadkobiercom przekazanie innych aktywów, korzystne bywa posłużenie się zapisem windykacyjnym udziałów w spółce z o.o. zawartym w testamencie notarialnym (art. 981¹ k.c.).

Wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy w KRS

Po co składa się wniosek o przyspieszenie?

Gdy spółka z o.o. czeka tygodniami na wpis ważnych zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym, to takie oczekiwanie może sparaliżować obieg dokumentów handlowych, negatywnie wpływać na kontrakty z kontrahentami oraz ograniczać możliwość działania przedsiębiorcy. Wniosek z prośbą o przyspieszenie rozpoznania sprawy – nie jest odrębnie uregulowany w przepisach, ale w praktyce bywa skuteczny.

Prawnicy zauważają, że takie pismo można złożyć razem z wnioskiem o wpis albo później; takie pismo nie podlega opłacie sądowej i – zwłaszcza przy dobrze wytłumaczonej pilności sprawy (powołanie się na kontrakty, przetargi, wypłaty) – potrafi realnie skrócić czas oczekiwania na wpis do KRS. Wyniki badań szybkości załatwiania spraw w sądzie wskazują, że sądy gospodarcze rozstrzygają sprawy z różną „szybkością”, często jest to od dwóch tygodni do sześciu miesięcy, dlatego sięgnięcie po wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy bywa rozsądnym krokiem, gdy sprawa „utknie”.

Podstawa prawna: art. 20a ustawy o KRS – praktyczne znaczenie

W rozpoznawaniu spraw w KRS istotny jest art. 20a ustawy o KRS. Przepis ten mówi wprost: „Wniosek o wpis sąd rejestrowy rozpoznaje nie później niż w terminie 7 dni od daty jego wpływu do sądu”. Dla spółek zakładanych na wzorcu elektronicznym przewidziano termin jednodniowy; gdy sąd wzywa do usunięcia przeszkody – 7 dni od jej usunięcia; gdy trzeba wysłuchać uczestników lub przeprowadzić rozprawę – nie dłużej niż miesiąc.

Trzeba pamiętać, że termin 7 dniowy na rozpoznanie wniosku o zmianę w KRS jest terminem instrukcyjnym: termin ten wiąże sąd organizacyjnie i ma za zadanie zdyscyplinować tok pracy, ale upływ 7 dniowego terminu nie powoduje automatycznie dokonania wpisu do KRS. Rażące i przewlekłe niedochowanie tego terminu może jednak rodzić odpowiedzialność dyscyplinarną referendarza sądowego prowadzącego sprawę oraz w teorii otwierać drogę do złożenia skargi na przewlekłość. Tutaj trzeba przypomnieć, że „rozpoznanie” sprawy to nie tylko orzeczenie merytoryczne (np.: dokonanie wpisu zmian do KRS), ale także pierwsze formalne rozstrzygnięcia (np. zwrot wniosku, zawieszenie postępowania).

Sądy wprost przyjmują instrukcyjny charakter tych terminów. Przykładowo Sąd Okręgowy w Bydgoszczy (postanowienie Sądu Okręgowy w Bydgoszczy z dn. 30 maja 2018 r., sygn.. akt VIII S 2/18), rozpoznając skargę na przewlekłość postępowania rejestrowego, wskazał, że „7-dniowy termin z art. 20a ustawy o KRS jest krótkim terminem instrukcyjnym” i jego przekroczenie nie zawsze oznacza przewlekłość. Z kolei Sąd Okręgowy w Warszawie, oceniając czynności w sprawie rejestrowej, odnotował przekroczenie 7 dni jako element oceny bezczynności (Sąd Okręgowy w Warszawie, XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy, postanowienie z 9 grudnia 2016 r., sygn. XXIII S 70/16).

Czy i kiedy warto składać wniosek o przyspieszenie?

W praktyce warto sięgnąć po wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy, gdy minął „rozsądny” czas od wpływu wniosku, w aktach rejestrowych nie ma zwrotu wniosku rejestracyjnego ani wezwania do jego uzupełnienia a sprawa ma realnie pilny charakter (konieczność zamknięcia roku, kredyt, kontrola, zamówienie publiczne, terminowe sprawozdanie, itp.). Wniosek można złożyć razem z wnioskiem o wpis zmian albo później; jego złożenie nie wymaga opłaty. Taki wniosek wnosi się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, czyli poprzez PRS (Portal Rejestrów Sądowych).

Warto też pamiętać o tym, że ustawa o KRS przewiduje 7-dniowy termin dla wnioskodawcy (np.: spółki z o.o.) na złożenie samego wniosku o wpis od zdarzenia uzasadniającego wpis (np.: zmiana adresu, powołanie zarządu), co czasem wpływa na ocenę pilności sprawy przez sąd. Nieprzekroczenie tego terminu nie gwarantuje szybkości rozpoznania wniosku o wpis, ale jego przekroczenie nie zamyka drogi do wpisu – może jednak osłabiać argument o „nagłej konieczności”.

Co napisać we wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy: konstrukcja, treść i ton

Skuteczny wniosek jest krótki, precyzyjny i „grzeczny”. Na wstępie należy wskazać sygnaturę, datę wpływu wniosku o wpis, rodzaj wpisu i jego wagi dla obrotu (czy wpis ma skutek konstytutywny czy deklaratoryjny – np. część zmian działa dopiero z dniem wpisu, co uzasadnia pilność). Następnie należy zreferować dotychczasowy bieg czynności (brak zwrotu, brak wezwań, brak podstaw do zawieszenia), wskazać podstawę prawną terminu z art. 20a u.KRS oraz zasadę rozpoznawania spraw „bez zbędnej zwłoki”, wynikającą z art. 45 Konstytucji i art. 6 EKPC. Można dołączyć dodatkowe, istotne dokumenty: np. potwierdzenia zawartych umów, których wejście w życie jest uzależnione od wpisu do KRS, korespondencję z bankiem, zobowiązania wobec kontrahentów.

Komentarze akcentują, że nawet miesięczny termin „na rozprawę lub wysłuchanie uczestników” bywa w praktyce trudny do dotrzymania z przyczyn organizacyjnych (zawiadomienia, terminy doręczeń, odległe wokandy). Tego typu realia – opisane w literaturze – warto rozumieć i formułować prośbę bez roszczeniowego tonu („uprzejmie wnoszę o niezwłoczne podjęcie czynności i rozpoznanie wniosku w trybie art. 20a ustawy o KRS”).

Gdzie i jak złożyć?

Adresatem jest sąd rejestrowy prowadzący sprawę o rejestrację zmian (wydział gospodarczy KRS). Wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy składa się za pośrednictwem PRS. W rejestrze przedsiębiorców – co do zasady – obowiązuje wyłączność drogi elektronicznej; pismo papierowe zostanie pozostawione bez biegu. To wynika z ogólnej cyfryzacji postępowania rejestrowego i przepisu, który nakazuje wnosić „wszelkie pisma” w danej sprawie rejestrowej tym samym kanałem teleinformatycznym.

Orzecznictwo: jak sądy patrzą na tempo w KRS?

Poza wskazanymi sprawami o przewlekłość (wyżej omawiane sprawy sądowe z Warszawy i Bydgoszczy) warto mieć w pamięci, że sprawy rejestrowe bywają różne – od prostych, po bardzo złożone (likwidacje, wykreślenia, badanie majątku). Przykładowo w sprawie XIII Ga 853/20 Sąd Okręgowy w Łodzi utrzymał odmowę wykreślenia spółki jawnej bez likwidacji, odwołując się do ochrony wierzycieli i rygorów art. 67 k.s.h.; to dobry przykład, że przy bardziej skomplikowanych stanach faktycznych czynności rejestrowe siłą rzeczy trwają dłużej. Właśnie dlatego praktyka – i komentarze – nazywa terminy z art. 20a „instrukcyjnymi”, a nie sztywnymi.

Skarga na przewlekłość – ścieżka eskalacji, gdy prośba nie działa

Gdy upływa naprawdę znaczny czas od złożenia wniosku o rejestrację zmian a sąd nie podejmuje czynności adekwatnych do charakteru sprawy, warto rozważyć złożenie skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki obejmuje również postępowania cywilne, w tym rejestrowe. Skarga na przewlekłość jest prostym środkiem dyscyplinującym: sąd stwierdza przewlekłość, może wyznaczyć termin do dokonania czynności i przyznać „odpowiednią sumę pieniężną” pokrzywdzonej stronie. Stała opłata sądowa od skargi wynosi 200 zł; jeśli sąd uwzględnieni skargę to zwraca opłatę sądową z urzędu

Co do kwot „odpowiedniej sumy pieniężnej” – aktualne brzmienie przepisów przewiduje przyznanie na żądanie skarżącego sumy pieniężnej w granicach od 2 000 do 20 000 zł, przy czym „nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania” (z zastrzeżeniami co do oceny szczególnego znaczenia sprawy i braku zawinienia po stronie skarżącego). Sąd Najwyższy w najnowszych postanowieniach przypomina o tej metodzie obliczania „odpowiedniej sumy pieniężnej” i praktyce jej miarkowania.

Organizacje pozarządowe i prawnicy doradzają, by sięgać po skargę na przewlekłość tylko w „skrajnych” sytuacjach – po przeprowadzeniu wcześniejszych, łagodniejszych prób dyscyplinowania sądu (monit, wniosek o przyspieszenie) – co w realiach KRS dobrze równoważy kulturę procesową z efektywnością.

Wzór: krótki, rzeczowy wniosek o przyspieszenie

Poniżej można znaleźć wzór wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy.

„Do Sądu Rejonowego …, Wydział Gospodarczy KRS

Sygn. akt: … / Wnioskodawca: …, KRS/NIP …, adres …

WNIOSEK O NIEZWŁOCZNE PODJĘCIE CZYNNOŚCI I PRZYSPIESZENIE ROZPOZNANIA WNIOSKU O WPIS

Działając jako … (reprezentant/prokurent/pełnomocnik), wnoszę o niezwłoczne podjęcie czynności i rozpoznanie wniosku o wpis z dnia …, który wpłynął do Sądu w dniu … . Zgodnie z art. 20a ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym wniosek o wpis sąd rejestrowy rozpoznaje nie później niż w terminie 7 dni od daty jego wpływu, a w razie konieczności rozprawy – nie później niż w terminie miesiąca. Upływ czasu i brak doręczonych wezwań czy zarządzeń wskazują na potrzebę priorytetowego rozpoznania sprawy.

Uzasadnienie. Wnioskowany wpis jest konieczny do … (np. uruchomienia rachunku kredytowego/realizacji zamówienia publicznego/wykonania umowy), a brak wpisu generuje wymierną szkodę i ryzyka dla obrotu. Sprawa nie wymaga przeprowadzenia rozprawy ani wysłuchania uczestników; dokumentacja jest pełna, opłaty uiszczone. Proszę o podjęcie czynności i rozpoznanie wniosku bez zbędnej zwłoki.

Załączniki: potwierdzenie złożenia wniosku w PRS; dowody pilności (umowy, pisma banku, terminy).”

Likwidowana spółka z o.o. a toczące się sprawy sądowe

Czy prawo zabrania likwidacji spółki w niektórych sytuacjach?

Prawo nie określa konkretnych warunków, które musi spełniać spółka, aby mogła rozpocząć proces likwidacji. W szczególności nie ma przepisu, który zakazywałby rozpoczęcia likwidacji spółki, jeśli toczą się postępowania sądowe z jej udziałem.

Rozpoczęcie likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czyli postawienie jej w stan likwidacji, zależy od wystąpienia jednej z podstaw określonych w art. 270 Kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Najczęściej odbywa się to na podstawie uchwały wspólników o rozwiązaniu spółki, co jest w zasadzie swobodną decyzją wspólników, którzy postanawiają zakończyć działalność spółki.

Odpowiadając na pytanie, czy przepisy prawa zabraniają otwarcia likwidacji spółki w przypadku toczących się sporów sądowych z udziałem tej spółki, odpowiedź brzmi: nie. Otwarcie likwidacji to zazwyczaj decyzja wspólników, którzy chcą rozpocząć proces likwidacji spółki.

Jak mogę się dowiedzieć o likwidacji spółki?

Podstawowym źródłem wiedzy o tym, że spółka rozpoczęła proces likwidacji, jest zmiana jej nazwy. Spółka w likwidacji powinna posługiwać się swoją nazwą z dopiskiem „w likwidacji”. Informacja ta powinna zostać również odnotowana w rejestrze przedsiębiorców, co możemy sprawdzić w odpisie z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Można go pobrać ze strony: https://ems.ms.gov.pl/.

Drugim źródłem wiedzy o rozpoczęciu likwidacji jest Monitor Sądowy i Gospodarczy (MSiG), gdzie pojawi się ogłoszenie o rozpoczęciu likwidacji spółki. Ogłoszenie takie mają obowiązek opublikować likwidatorzy spółki, a zawiera ono wezwanie wierzycieli spółki do zgłaszania swoich wierzytelności. Wszystkie ogłoszenia można sprawdzić w wyszukiwarce MSiG: https://wyszukiwarka-msig.ms.gov.pl/.

Warto również dodać, że od momentu publikacji ogłoszenia w MSiG zaczynają biec terminy, w których wierzyciele mogą zgłaszać swoje wierzytelności. Jeśli tego nie zrobią, wspólnicy mogą podzielić się majątkiem spółki i ostatecznie wykreślić spółkę z rejestru. Moment publikacji ogłoszenia w MSiG jest kluczowy zarówno dla tych, którzy chcą wykreślić spółkę, jak i dla tych, którzy chcą ten proces zablokować.

Na szczęście istnieje możliwość zapisania się na subskrypcję, która umożliwia otrzymywanie powiadomień o zmianach w interesujących nas spółkach. Można to zrobić za pomocą Portalu Rejestrów Sądowych, dostępnego na stronie: https://newsletter-krs.ms.gov.pl/, zakładając bezpłatne konto w systemie.

Ile trwa likwidacja spółki?

W przypadku spółek kapitałowych, w tym najbardziej popularnej spółki z o.o., proces likwidacji trwa zazwyczaj co najmniej 7-8 miesięcy.

Likwidację spółki z o.o. kończy postanowienie sądu rejestrowego o wykreśleniu spółki z rejestru przedsiębiorców. Z chwilą wykreślenia spółka traci byt prawny i przestaje istnieć.

Postępowanie likwidacyjne a postępowanie sądowe

Rozpoczęcie likwidacji niewiele zmienia w funkcjonowaniu spółki, szczególnie jeśli chodzi o sytuację, gdy spółka jest stroną postępowania sądowego. Jeśli spółka jest pozwana i weszła w stan likwidacji, sąd prowadzący postępowanie będzie je kontynuował na dotychczasowych warunkach. Jedyną różnicą jest to, że spółkę będzie reprezentował likwidator, a nie członkowie zarządu.

Likwidatorzy mają odpowiednie obowiązki wynikające z przepisów prawa. Powinni oni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, zaspokoić zobowiązania i upłynnić majątek spółki. To katalog podstawowych czynności, po zakończeniu których spółkę można wykreślić z KRS. Nie ma jednak wymogu zakończenia wszystkich postępowań sądowych z udziałem spółki.

Orzeczenia sądów na temat wykreślenia spółki z KRS w trakcie sporów sądowych

Sądy wielokrotnie prowadziły sprawy dotyczące wykreślenia spółki, która jest stroną postępowania sądowego. W tym zakresie sądy gospodarcze często wyrażały zgodę na wykreślenie takiej spółki. Można tu odwołać się do postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2017 r. (sygn. akt X Ga 765/16), w którym sąd stwierdził, że:

„Nie stanowił przy tym przeszkody do uwzględnienia tego wniosku fakt, że nie zostały jeszcze zakończone postępowania sądowe toczące się z udziałem wnioskodawcy, a zatem pozostały jeszcze ewentualne niezaspokojone zobowiązania wykreślanego podmiotu. (…) Możliwe jest wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jeżeli nie ma ona majątku pozwalającego na wypełnienie w toku postępowania likwidacyjnego jej zobowiązań, i te pozostaną niewypełnione.”

Likwidacja spółki może zostać ukończona nawet w przypadku, gdy spółka nie posiada majątku, a postępowanie likwidacyjne zostało przeprowadzone prawidłowo. W takim przypadku wykreślenie spółki z KRS nie jest przeszkodą w zakończeniu procesu likwidacji, mimo toczących się spraw sądowych.

Co zrobić, gdy spółka rozpoczęła likwidację?

Jeśli zamierzamy lub prowadzimy postępowanie sądowe przeciwko spółce, proces jej likwidacji może być wykorzystany na wiele sposobów. Ważne jest, aby jak najszybciej dowiedzieć się, na jakim etapie znajduje się proces likwidacji spółki. Jeśli likwidacja jest na wczesnym etapie, można podjąć odpowiednie działania.

Zgłoszenie wierzytelności – Oprócz zgłoszenia roszczeń do likwidatora należy odrębnie poinformować sąd rejestrowy o przysługujących roszczeniach. Sąd będzie miał pełniejszy obraz sytuacji, co pozwoli mu uwzględnić interesy wierzyciela w toku postępowania.

Zgodnie z art. 285 k.s.h. likwidatorzy powinni zabezpieczyć znane spółce wierzytelności, które nie zostały zgłoszone, poprzez depozyt sądowy.

Zabezpieczenie roszczeń w trakcie postępowania sądowego – Fakt rozpoczęcia likwidacji przez spółkę będącą stroną postępowania sądowego powinien dać do myślenia wszystkim uczestnikom postępowania. Może to być podstawą do zabezpieczenia roszczeń, jeśli istnieje obawa, że wykonanie wyroku stanie się niemożliwe w wyniku zakończenia likwidacji spółki.

Co stanie się z postępowaniem sądowym po wykreśleniu spółki z KRS?

Jeśli spółka zostanie wykreślona z rejestru w trakcie postępowania sądowego, sąd będzie zmuszony zawiesić postępowanie, a następnie je umorzyć. Z chwilą wykreślenia spółki z rejestru nie można kontynuować postępowania sądowego.

Odpowiedzialność likwidatorów, członków zarządu i wspólników za zobowiązania zlikwidowanej spółki

Po rozpoczęciu likwidacji spółki wygasają mandaty członków zarządu, a odpowiedzialność za prowadzenie spraw spółki i jej reprezentację przejmują likwidatorzy. Likwidatorzy są zobowiązani do przeprowadzenia likwidacji zgodnie z przepisami prawa, a ich zaniedbania mogą skutkować odpowiedzialnością materialną.

Odpowiedzialność członków zarządu – Członkowie zarządu mogą ponosić odpowiedzialność za zobowiązania spółki powstałe przed rozpoczęciem likwidacji, zwłaszcza jeśli nie ogłoszono upadłości pomimo niewypłacalności spółki.

Odpowiedzialność wspólników – Wspólnicy, którzy pobrali majątek spółki przed zakończeniem procedury likwidacyjnej lub wiedząc o niezaspokojonych wierzycielach, mogą zostać zobowiązani do zwrotu tych kwot.

Zakończenie likwidacji – Warto pamiętać, że likwidacja spółki z o.o. nie powoduje automatycznego wygaśnięcia jej zobowiązań. W określonych sytuacjach wierzyciele mogą dochodzić swoich roszczeń od osób odpowiedzialnych za długi zlikwidowanej spółki.

Ogłoszenie otwarcia likwidacji w Monitorze Sądowym i Gospodarczym

Likwidacja spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wymaga spełnienia kilku obowiązków formalnych. Jednym z nich jest ogłoszenie o otwarciu likwidacji spółki w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (MSiG). Taka publikacja informuje wierzycieli o rozpoczęciu postępowania likwidacyjnego i wyznacza im trzymiesięczny termin na zgłoszenie roszczeń wobec spółki.

Kiedy należy opublikować ogłoszenie?

Po podjęciu uchwały o rozwiązaniu spółki likwidatorzy muszą jak najszybciej zgłosić ogłoszenie do MSiG. Publikacja wyznacza początek biegu ustawowego terminu dla wierzycieli. Dopiero od daty publikacji liczy się czas na zgłoszenie wierzytelności, który przy likwidacji spółki z o.o. wynosi trzy miesiące od publikacji ogłoszenia.

Warto odpowiednio przygotować się do tej procedury. Zgromadzenie wszystkich potrzebnych dokumentów i ustalenie szczegółów organizacyjnych pozwoli uniknąć niepotrzebnych opóźnień. Dobrze sporządzone ogłoszenie zapewnia przejrzystość postępowania likwidacyjnego i je przyspiesza.

Jak zgłosić ogłoszenie do Monitora Sądowego i Gospodarczego?

Procedura zgłoszenia ogłoszenia do MSiG obejmuje kilka etapów:

Przygotowanie treści ogłoszenia. Likwidatorzy muszą sporządzić ogłoszenie, które zawiera niezbędne elementy, takie jak: a. pełną nazwę spółki, b. numer KRS, c. termin zgłaszania roszczeń (3 miesiące od publikacji) oraz d. dane kontaktowe do zgłaszania roszczeń wierzycieli spółki z o.o..

Ogłoszenie musi być czytelne i zgodne z wymogami formalnymi. Przykładowa treść ogłoszenia może wyglądać następująco:

Zgromadzenie Wspólników spółki ABC Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w Piasecznie (KRS 0000567345) uchwałą z dnia 3 maja 2025 roku rozwiązało spółkę ABC Sp. z o.o. i postawiło ją w stan likwidacji. Wzywa się wierzycieli spółki, aby zgłosili swe wierzytelności w terminie 3 miesięcy od daty publikacji tego ogłoszenia. Zgłoszenia przyjmowane są pod adresem siedziby spółki: Likwidator Alojzy Bąbel, ABC Sp. z o.o. w likwidacji, ul. Raszyńska 14 lok. 15, 05-500 Piaseczno.

Złożenie wniosku o publikację. Wniosek wraz z ogłoszeniem i niezbędnymi załącznikami należy złożyć w sądzie rejestrowym. Można to zrobić osobiście lub przesłać dokumenty pocztą.
Weryfikacja przez sąd. Sąd sprawdza dokumenty pod względem formalnym. W razie braków wzywa likwidatorów do ich uzupełnienia.
Publikacja ogłoszenia w MSiG. Po pozytywnej weryfikacji sąd zatwierdza publikację. Od tego momentu rozpoczyna się trzymiesięczny okres zgłaszania roszczeń.

Powyższe czynności mają zapewnić przejrzystość procesu i umożliwić wierzycielom skuteczne dochodzenie swoich praw.

Jaki jest koszt publikacji ogłoszenia?

Opłata za publikację zależy od długości ogłoszenia i aktualnych stawek obowiązujących w danym sądzie. Zazwyczaj wynosi ona kilkaset złotych. Należy ją uiścić przelewem bankowym lub w kasie sądu. Prawidłowe przygotowanie dokumentów pozwala uniknąć dodatkowych kosztów i opóźnień.

Gdzie można znaleźć opublikowane ogłoszenia?

Wszystkie ogłoszenia z MSiG dostępne są online. Wyszukiwarka pod adresem https://wyszukiwarka-msig.ms.gov.pl/ umożliwia filtrowanie wyników według nazwy spółki, daty publikacji lub rodzaju ogłoszenia. To przydatne narzędzie zarówno dla wierzycieli, jak i prawników.

Podsumowanie

Ogłoszenie o otwarciu likwidacji to ważny etap procesu rozwiązania spółki z o.o. Terminowa publikacja pozwala rozpocząć ustawowy okres zgłaszania roszczeń i przyspieszyć zakończenie procesu likwidacji. Przejrzystość dokumentów i zgodność z przepisami mają kluczowe znaczenie. W przypadku wątpliwości warto skorzystać z pomocy radcy prawnego lub adwokata, który pomoże uniknąć błędów proceduralnych.

Czy możliwe jest rozwiązanie spółki z o.o. bez przeprowadzenia likwidacji?

Ile trwa likwidacja spółki z o.o.?

Czas trwania likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (spółki z o.o.) zależy od wielu czynników, takich jak złożoność sytuacji finansowej, prawnej i organizacyjnej spółki, a także od sprawności działania likwidatorów i współpracy ze strony władz oraz instytucji publicznych.

Proces likwidacji spółki z o.o. w zarysie obejmuje kilka etapów, takich jak:

Podjęcie uchwały o rozwiązaniu spółki przez wspólników;
Powołanie likwidatora (lub likwidatorów);
Wpis do rejestru sądowego o rozwiązaniu spółki i wszczęcie likwidacji;
Sporządzenie bilansu otwarcia likwidacji;
Uregulowanie zobowiązań spółki, ściągnięcie należności, zabezpieczenie roszczeń wierzycieli;
Likwidacja majątku spółki;
Sporządzenie sprawozdania z likwidacji i podziału majątku pomiędzy wspólników;
Złożenie ostatecznych sprawozdań finansowych i dokumentów podatkowych;
Wpis do rejestru sądowego o zakończeniu likwidacji i wykreślenie spółki z rejestru.

Czy możliwe jest rozwiązanie spółki z o.o. bez przeprowadzenia likwidacji?

Istnieje kilka sposobów rozwiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (spółki z o.o.) bez przeprowadzenia formalnej likwidacji. Poniżej przedstawiam trzy podstawowe metody:

Połączenie lub przejęcie: Spółka z o.o. może zostać połączona lub przejęta przez inną spółkę. W wyniku takiej operacji spółka z o.o. przestaje istnieć, a jej majątek i zobowiązania przechodzą na przejmującą lub nowo utworzoną spółkę. W tym przypadku nie ma potrzeby przeprowadzania likwidacji;
Sprzedaż przedsiębiorstwa: Właściciele spółki z o.o. mogą sprzedać całe przedsiębiorstwo innemu podmiotowi. W takim przypadku majątek, zobowiązania oraz prawa i obowiązki pracownicze przechodzą na nabywcę, co pozwala uniknąć likwidacji długiego procesu likwidacji majątku spółki z o.o.;
Przekształcenie spółki: Spółka z o.o. może zostać przekształcona w inną formę prawną, np. w spółkę jawną. Proces przekształcenia może obejmować zmianę formy prawnej i struktury organizacyjnej, ale nie wymaga likwidacji spółki. Przykładowo, spółka jawna może zostać rozwiązana bez przeprowadzania likwidacji.

Czy oprócz połączenia, sprzedaży przedsiębiorstwa i przekształcenia są inne sposoby, aby zastąpić likwidację spółki z o.o.?

Inne metody „zastępujące” likwidację spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (spółki z o.o.) poza połączeniem, sprzedażą przedsiębiorstwa i przekształceniem spółki są rzadziej stosowane i mogą być mniej korzystne, ale warto je wspomnieć:

Upadłość układowa: W przypadku spółki z o.o. mającej problemy finansowe, upadłość układowa może być opcją, którą warto rozważyć;
Podział spółki: Spółka z o.o. może być podzielona na dwie lub więcej nowych spółek, które przejmują majątek, zobowiązania oraz prawa i obowiązki pracownicze spółki dzielonej. Po podziale spółka dzielona przestaje istnieć. Proces ten może uniknąć likwidacji, ale wymaga spełnienia określonych wymogów prawnych;
Umorzenie udziałów: W przypadku spółek mających tylko jednego wspólnika, można rozważyć umorzenie udziałów wspólnika, a następnie przekształcenie spółki z o.o. w jednoosobową działalność gospodarczą i wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji;
Zawieszenie działalności spółki z o.o.: Spółka może zrezygnować z prowadzenia działalności, np. poprzez zakończenie umów z klientami i dostawcami, a następnie pozostawić spółkę jako „spółkę pustą”. W takim przypadku spółka z o.o. istnieje tylko formalnie i nie prowadzi żadnej działalności;
Ustanie spółki z o.o. na skutek upływu czasu: W niektórych przypadkach, umowa spółki może przewidywać, że spółka z o.o. ustaje na skutek upływu określonego czasu. W takiej sytuacji może nie być konieczne przeprowadzenie formalnej likwidacji, chociaż w praktyce wymagane będzie uregulowanie spraw finansowych i prawnych związanych z zakończeniem działalności spółki z o.o.;
Częściowa sprzedaż aktywów: Właściciele spółki z o.o. mogą zdecydować się na sprzedaż niektórych aktywów lub działów spółki, co pozwoli na zmniejszenie rozmiaru i zakresu działalności. W zależności od sytuacji, może to być alternatywa dla likwidacji, choć nie zastępuje jej w pełni;
Przekształcenie w spółkę cywilną: Wspólnicy spółki z o.o. mogą zdecydować się na przekształcenie sp. z o.o. w spółkę cywilną, z której dłuższej perspektywie będzie można zrezygnować w sposób mniej sformalizowany niż w przypadku spółki z o.o. Należy jednak pamiętać, że wspólnicy spółki cywilnej ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki w sposób nieograniczony, co może zwiększyć ryzyko finansowe.

Warto jednak pamiętać, że każda z tych metod może wiązać się z różnymi wymaganiami prawnymi i podatkowymi, dlatego przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu spółki z o.o. warto skonsultować się z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym.

Czy przekazanie majątku likwidowanej spółki wspólnikowi jest opodatkowane PIT/CIT?

Na czym polega likwidacja spółki z o.o.?

Zgodnie z art. 282 k.s.h. likwidacja spółki z o.o. polega na zakończeniu prowadzonych przez spółkę spraw i finalnie do podzielenia majątku likwidowanej spółki pomiędzy wspólników. Powstaje jednak pytanie jak opodatkowane jest przekazanie majątku likwidacyjnego spółki po stronie otrzymujących ten majątek udziałowców i samej likwidowanej spółki z o.o. Warto wiedzieć, że podział pozostałego po likwidacji majątku spółki z o.o. nie może nastąpić wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od daty ogłoszenia likwidacji i wezwania wierzycieli do zgłoszenia się ze swoimi wierzytelnościami wobec spółki (art. 286 k.s.h.).

Konsekwencje podatkowe po stronie udziałowca – osoba fizyczna

Zgodnie z przepisami podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) otrzymanie przez wspólnika spółki z o.o. majątku likwidacyjnego spółki (nie zależenie od tego czy to jest majątek rzeczowy czy też gotówka) oznacza konieczność ustalenia czy nie powstaje obowiązek podatkowy. Takie przekazanie po-likwidacyjnego majątku jest traktowane jako uzyskanie przychodów z zyskach osób prawnych. Nie jest przychodem wartość odpowiadająca kosztowi nabycia / objęcia udziałów w spółce z o.o. i uzyskany przychód będzie podlegać pod opodatkowanie stawką 19% PIT.

Przykładowo, jeśli udziałowiec ma otrzymać majątek warty 60.000 złotych, a wcześniej nabył udziały w spółce z o.o. za kwotę 50.000 złotych, to jego przychód do opodatkowania wynosi 10.000 zł; a podatek dochodowy wyniesie 1.900 zł (60.000 zł – 50.000 zł = 10.000 zł; 10.000 zł * 19% = 1.900 zł). Spółka przekazująca majątek likwidacyjny jest zobowiązana do pobrania tego podatku w momencie przekazywania majątku udziałowcowi.

Konsekwencje podatkowe po stronie udziałowca – osoba prawna

Podobne zasady obowiązują przy przekazaniu majątku likwidacyjnego osobie prawnej przez spółkę z o.o. Przychodem jest wartość przekazywanego majątku, nie zalicza się do przychodu wartości majątku w części odpowiadającej wartości nabycia lub objęcia udziałów w likwidowanej spółce. A więc identyczna kalkulacja, jak w przypadku osoby fizycznej doprowadza nas do takiej samej wartości podatku dochodowego – 1.900 zł.

Konsekwencje podatkowe po stronie likwidowanej spółki

Przekazanie majątku przez likwidowaną spółkę z o.o. jest dla niej neutralne podatkowo z punku widzenia przepisów CIT, ponieważ jest to przekazanie nieekwiwalentne, poza umowne, zasadniczo jest to czynność techniczna (spółka nie otrzyma wynagrodzenia ani też innej odpłatności za przekazanie majątku likwidacyjnego). Co więcej, przekazanie majątku likwidacyjnego jest ostatnią czynnością likwidowanej spółki i po tej czynności spółka z o.o. jest rozwiązywana, a więc nie ma podmiotu, który byłby podatnikiem podatku dochodowego. Powyższe potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt II FSK 2439/17, stanowiący, że po likwidacyjne wydanie majątku udziałowcom nie generuje przychodu po stronie spółki wydającej ten majątek (ale jest opodatkowane po stronie udziałowców!).

Wystąpienie wspólnika ze spółki jawnej

W toku funkcjonowania spółki jawnej pojawić się może sytuacja, w której jeden ze wspólników nie będzie chciał kontynuować działalności w tej formie lub z pozostałymi wspólnikami tej spółki jawnej. Wspólnik taki może zatem wypowiedzieć umowę spółki jawnej, na podstawie art. 58 pkt 5 k.s.h. Zgodnie z zasadą wyrażoną w przytoczonym przepisie, w przypadku wypowiedzenia umowy spółki jawnej przez wspólnika dochodzi do rozwiązania tej spółki jawnej. O skutkach podatkowych wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej i sposobie rozliczeń z ustępującym wspólnikiem pisano we wcześniejszym artykule.

W przypadku zawarcia umowy spółki jawnej na czas nieoznaczony, występujący wspólnik chcący jak najszybciej zakończyć swój udział w spółce powinien zmieścić się w odpowiednim czasie z wypowiedzeniem umowy spółki, gdyż może to uczynić na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego. W przypadku zatem, gdy rokiem obrotowym spółki jest rok kalendarzowy, a wspólnik dokona wypowiedzenia umowy spółki po 30 czerwca, to spółka będzie istnieć w niezmienionym składzie osobowym przez pozostałą część roku, w którym doszło do wypowiedzenia oraz cały następny rok kalendarzowy. Przepisy k.s.h. przewidują, że wypowiedzenie umowy spółki powinno być dokonane w formie pisemnego oświadczenia, które należy złożyć wszystkim pozostałym wspólnikom albo wspólnikowi uprawnionemu do reprezentowania spółki.

Jak wskazywano powyżej, zasadą jest, iż w przypadku wypowiedzenia umowy przez wspólnika dochodzi do rozwiązania spółki jawnej. Rozwiązaniu spółki jawnej w przypadku wypowiedzenia umowy, w razie występowania w spółce jawnej więcej niż dwóch wspólników, można jednak zapobiec już w chwili tworzenia spółki zapisując w jej umowie, że w przypadku wypowiedzenia umowy przez jednego lub kilku wspólników spółka ta będzie nadal funkcjonować. Jeśli w toku tworzenia spółki wspólnicy nie zadbają o stosowne postanowienie w umowie, to po wypowiedzeniu umowy koniecznym będzie podjęcie uchwały przez pozostałych wspólników o dalszym istnieniu spółki. Art. 64 § 2 k.s.h. wskazuje, że uchwała pozostałych wspólników powinna zostać podjęta przed upływem terminu wypowiedzenia umowy. Jeżeli wspólnicy nie podejmą w terminie stosownej uchwały o dalszym trwaniu spółki jawnej, to co do zasady brak działania może nie wywrzeć negatywnych skutków dla spółki, chyba że wspólnik, który wypowiedział umowę spółki będzie domagał się przeprowadzenia likwidacji.

Przepis art. 65 k.s.h. nie pozwala wspólnikom spółki jawnej na przyjęcie w umowie bądź uchwale czy też porozumieniu wspólników innego sposobu rozliczenia spółki z występującym wspólnikiem niż ten wskazany w tym przepisie. Art. 65 § 2 k.s.h. określając dni bilansowe, na które należy sporządzić bilans w celu ustalenia wartości bilansowej udziału kapitałowego ustępującego wspólnika, odwołuje się do przyczyn wystąpienia wspólnika ze spółki; we wskazanych przypadkach nie jest możliwa zmiana dnia bilansowego. Przyczyny wystąpienia wspólnika oraz dni bilansowe wyglądają następująco: wypowiedzenie umowy (ostatni dzień roku obrotowego, w którym upłynął termin wypowiedzenia), śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości (dzień śmierci albo dzień ogłoszenia upadłości) oraz wyłączenie wspólnika na mocy prawomocnego orzeczenia sądu (dzień wniesienia pozwu).

Co do zasady, udział kapitałowy występującego wspólnika zwraca się w pieniądzu, chyba że wspólnik wniósł rzeczy do używania przez spółkę. W przypadku, gdy spółka jawna prowadzi nadal niezakończone sprawy, to występujący wspólnik również partycypuje w zysku lub w stracie z tego tytułu, aczkolwiek wspólnik ten nie posiada prawa, by prowadzić tę sprawę na rzecz spółki. Ustawodawca w art. 65 § 5 zd. drugie k.s.h. dopuścił możliwość domagania się przez ustępującego wspólnika, by spółka okazała rachunki lub by złożyła wyjaśnienia z prowadzonych spraw z końcem każdego roku obrotowego, a dotyczących zysku lub straty, w której ustępujący wspólnik może uczestniczyć.

Na koniec warto przypomnieć, że zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych zmiana składu osobowego wspólników w spółce jawnej jest możliwa jedynie w następujących sytuacjach:

śmierci wspólnika (art. 60 k.s.h. w zw. z art. 64 § 1 k.s.h.),
ogłoszenia upadłości wspólnika (art. 64 k.s.h.),
wypowiedzenia umowy spółki przez wspólnika (art. 61 k.s.h.),
wypowiedzenia umowy spółki przez wierzyciela wspólnika (art. 62 § 2 k.s.h.),
przeniesienia ogółu praw i obowiązków wspólnika w spółce na inna osobę (art. 10 k.s.h.),
przystąpienia nowego wspólnika (art. 32 ks.h.),
wyłączenia wspólnika na mocy orzeczenia sądu (art. 63 § 2 k.s.h.).

W praktyce sądów gospodarczych poza powyżej wymienionymi sytuacjami, nie jest możliwe dokonanie zmiany składu osobowego wspólników spółki jawnej. Przykładowo sądy gospodarcze odmawiają rejestracji zmiany składu wspólników spółki jawnej na mocy porozumienia wszystkich stron umowy spółki i zgody na wystąpienie wspólnika ze spółki ze skutkiem natychmiastowym. W takim przypadku jedynymi dostępnymi możliwościami są: wypowiedzenie umowy spółki (art. 61 § 1 k.s.h.) z 6-cio miesięcznym terminem wypowiedzenia bądź przeniesienie ogółu praw i obowiązków na osobę trzecią albo na innego wspólnika spółki (art. 10 k.s.h.) – zasadniczo ze skutkiem natychmiastowym.

Opracował: adwokat Marcin Mój oraz adwokat Marcin Hołówka

Foto dzięki uprzejmości: phochi / freedigitalphotos.net